74 godine – Bitka na Kadinjaci

Rođena zemljo jesi li znala,

tu je pogino bataljon ceo…

bitka-kadinjaca

Koreni Užičke republike postavljeni su u leto 1941. godine. Posle napada Nemačke na SSSR, vladalo je uverenje da će sovjetska armija odmah preći u pobedonosni kontranapad. U Centralnom komitetu Komunističke partije Jugoslavije čak razmišljalo o stvaranju prve slobodne teritorije između Homolja i Dunava, da bi bila što bliže jedinicama Crvene armije, čije se brzo nastupanje očekivalo. Međutim, Tito je krajem jula 1941. došao do zaključka da je zapadna Srbija bolja za stvaranje slobodne teritorije, kako zbog toga što je bila podesna za partizansko ratovanje tako i zbog borbene tradicije naroda ovog kraja i boljih mogućnosti saradnje sa ustanicima u drugim krajevima zemlje.

Posle brojnih diverzija i manjih sukoba sa Nemačkim snagama, Nemačka komanda bila je prinuđena da evakuiše trupe iz užičkog kraja zbog opasnosti da budu odsečene i uništene. Užice je bez borbe predato četnicima i srpskoj žandarmeriji, koji su se pod pritiskom jedinica Užičkog partizanskog odreda povukli bez borbe iz ovih gradova 24. septembra. Taj datum se često uzima kao zvaničan početak postojanja Užičke republike. Krajem septembra i početkom oktobra stvorena je velika slobodna teritorija. Na slobodnoj teritoriji živelo je oko milion stanovnika.

Zastava-slobode

 

Nemačke jedinice su do polovine novembra ponovo zauzele Mačvu, Posavinu i Tamnavu. U partizanskim jedinicama dolazilo je do osipanja zbog gubitka teritorije, kao i zbog borbi sa četnicima, koje su dodatno oslabile partizanske snage pred odlučujući napad Nemaca na središni deo Užičke republike.

Završni napad na Užičku republiku je počeo 25. novembra 1941. godine. Vrhovni štab je verovao da će otpor biti duži, dok se partizanski odredi postepeno povlače prema Užicu i dalje ka Sandžaku.

Poslednje mesto na kome je izgledalo da se može pružiti otpor bio je prevoj Kadinjača, 14 kilometara daleko od Užica, na putu ka Bajinoj Bašti. Štab Užičkog odreda je tada u gradu imao na raspolaganju jedino Radnički bataljon, kome su pridodate dve čete Posavskog i jedna četa Šumadijskog odreda. Radničkom bataljon brojao je ostalo oko 270 boraca.

Glišić u svom opisu bitka na kadinjaci kaže da je učitelj Dušan Jerković, komandant bataljona, u prvu odbrambenu liniju postavio Radnički bataljon, ispred njega jedno odeljenje sa benzinskim flašama, a da je izjutra 29. novembra jedan kamion dovukao na Kadinjaču top 75 M-12, bez nišanskih sprava. “Dan je bio hladan i maglovit. Nije bilo vremena da se borci ukopaju, zemlja je bila smrzla. Oko 10 časova se pojavila nemačka motorizovana kolona i otvorila vatru po padinama Kadinjače“, opisuje Glišić bitku koja je usledila. Dve kolone su sasvim opkolile Radnički bataljon čiji su borci brzo ginuli, a oko 14.30 bitka je prestala. Nemački izveštaj je bio kratak: da se “69. pešadijski puk 342. pešadijske divizije sukobio oko 13 časova sa jakim neprijateljem, koji je, uz podršku artiljerije, napadnut i odbačen uz velike gubitke — preko 240 mrtvih, a zaplenjen je jedan mitraljez, 2 puškomitraljeza i jedan top sa municijom”. Srpski istoričari kažu da su utvrdili imena 108 poginulih iz Radničkog bataljona i jedinica koje su im bile pridodate, i da je razlika u broju poginulih verovatno nastala zbog toga što su Nemci računali na osnovu broja komada zaplenjenog oružja.

Nakon ove bitke u zapadnoj Srbiji je partizanski pokret gotovo uništen, uz velika stradanja civilnog stanovništva.

Ne smemo zaboraviti ove hrabre ljude koji su svojim žrtvama pokazali kako se treba boriti za slobodu i budućnost zemlje.

kadinjaca-uzice

Podeli vest...Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestShare on LinkedInEmail this to someone